آمریکا سهم از هرمز میخواست؛ ایران نداد | تنگه را نباید در مذاکره خرج کرد | اورانیوم ۶۰ درصدی فقط ابزار چانهزنی است
رویداد۲۴ | عرفان بیوکنژاد: در ادبیات دیپلماسی، «کارتهای چانهزنی» همواره نقشی تعیینکننده در پیشبرد مذاکرات ایفا کردهاند؛ اما همزمان این تاکتیک با یک پرسش اساسی همراه بوده است: این کارتها تا چه زمانی کارایی دارند و چه زمانی از ابزار قدرت به «هزینه راهبردی» تبدیل میشوند؟
در شرایطی که مذاکرات جدید در سایه جنگ و آتشبس در جریان است، تنگه هرمز و اورانیوم غنیشده به مهمترین محورهای اختلاف میان ایران و آمریکا بدل شدهاند. از یکسو اظهارات شب گذشته قالیباف نشان می دهد، ظاهرا تیم دیپلماسی تلاش میکند با استفاده هوشمندانه از این اهرمها، بیشترین امتیاز را با کمترین هزینه به دست آورد؛ از سوی دیگر، جریانهای تندرو داخلی هرگونه انعطاف را بهمثابه عقبنشینی تعبیر کرده و با فشار رسانهای و سیاسی، فضای تصمیمگیری را پیچیدهتر میکنند.
این در حالی است که تجربه تاریخی نشان داده در بزنگاههای حساس، افراط در استفاده از ابزارهای فشار میتواند به «حیثیتی شدن» آنها منجر شود؛ وضعیتی که در آن، عقبنشینی از یک تاکتیک—حتی اگر به نفع منافع ملی باشد—بهعنوان شکست تلقی میشود. شاهد آن، حمله به تیم مذاکره کتننده بعد از باز شدن تنگه هرمز.
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس می گوید ایران نباید تنگه هرمز را در مذاکرات بیش از حد خرج کند و این ابزار باید برای نسل های آینده باقی بماند؛ ابزاری که حتی محمدرضا پهلوی هم بر اهمیت آن واقف بود و مالکیت آن را می خواست هرچند انقلاب، این فرصت را به او نداد. این عضو کمیسیون امنیت ملی تلویحا حیثیتی شدن ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را هم مورد نقد قرار داده و می گوید این اورانیوم ها اساسا هیچ کاربردی برای ایران ندارند و صرفا ابزار چانهزنی اند.
احمد بخشایش اردستانی در گفتوگو با رویداد۲۴، با اشاره به تحولات اخیر اظهار کرد: «آمریکا و اسرائیل بر اساس یک محاسبه اشتباه به ایران حمله کردند. تصورشان این بود که با حذف رأس، بدنه فرو میپاشد، اما چنین نشد. ایران ۴۰ روز تابآوری نشان داد و در نظام بینالملل، کشوری که در برابر ابرقدرتها مقاومت میکند، شکستخورده نیست.»
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس معتقد است دونالد ترامپ بهدنبال خروج از مخمصه است و برای این کار به یک پیروزی سریع نیاز دارد تا بتواند پرونده را جمع کند.
بخشایش اردستانی درباره باز و بسته شدن تنگه هرمز در روزهای اخیر گفت: «طبق توافق، قرار بود در دوره آتشبس، روزانه ۱۵ کشتی از تنگه هرمز عبور کنند. این عبور سه شرط داشت؛ نخست اینکه مسیر حرکت توسط سپاه تعیین شود، دوم پرداخت تعرفه و سوم غیرنظامی بودن کشتیها.»
او افزود: «پس از عقبنشینی نتانیاهو در لبنان، ایران اعلام کرد عبور کشتیها با همان شرایط امکانپذیر است، اما همزمان آمریکا از محاصره در دریای عمان خبر داد. در پاسخ، ایران بار دیگر اعلام کرد که تنگه هرمز را خواهد بست.»
بخشایش اردستانی هشدار داد: «در صورت تداوم این وضعیت و ادامه محاصره ایران، احتمال دارد یمن نیز بابالمندب را ببندد که نتیجه آن افزایش شدید قیمت سوخت و تورم جهانی خواهد بود و مسئولیت این وضعیت متوجه ترامپ است.»
آمریکا از عوارض تنگه هرمز سهم میخواست، ایران قبول نکرد
بیشتر بخوانید:
تنگه هرمز، اورانیوم و یک تماس، همهچیز را به هم زد | آیا پرونده مذاکره ایران و آمریکا بسته شد؟
پایان هر درگیری، مذاکره است | اگر قبل از جنگ اوکراین به توافق رسیده بودیم، کار به اینجا نمیکشید
گزارشها نشان میدهد یکی از محورهای اصلی اختلاف در مذاکرات اسلامآباد، موضوع تنگه هرمز و دریافت تعرفه از سوی ایران بوده است. ایران بر حق خود برای دریافت تعرفه تأکید دارد، اما آمریکا این حق را به رسمیت نمیشناسد. این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس میگوید آمریکا حتی خواهان سهمی در این موضوع بوده که ایران آن را نپذیرفته است.
او ادامه داد: «محور دوم اختلاف، موضوع اورانیوم است. ایران اعلام کرده حاضر است اورانیوم ۶۰ درصد را تحت نظارت آژانس در داخل کشور رقیق کند، اما آمریکا خواستار انتقال آن به خارج از ایران است.»
به گفته بخشایش اردستانی، آمریکا بهدنبال توافقی فراتر از برجام است و پیشنهاد توقف ۲۰ ساله غنیسازی را مطرح کرده، اما ایران این موضوع را نمیپذیرد و صرفاً آمادگی همکاری در بازههای کوتاهمدت را دارد.
شرط ایران برای دور دوم مذاکرات اسلام آباد چیست؟
او تأکید کرد: «برای ادامه مذاکرات، آمریکا باید از محاصره ایران در دریای عمان دست بردارد تا امکان برگزاری دور جدید مذاکرات در پاکستان فراهم شود.»
بخشایش اردستانی با اشاره به انتقادات علیه تیم مذاکرهکننده گفت: «برخی از این انتقادات ناشی از عدم آگاهی است. ایران در چارچوب آتشبس، عبور کشتیها را بهصورت محدود و مشروط آزاد کرده بود، نه بهطور کامل.»
حزب اللهی ها از توافق احتمالی حمایت کنند
او افزود: «برخی نیروهای حزباللهی پرسش میکنند چرا تنگه باز شده، در حالی که این بازگشایی محدود و صرفاً برای کشتیهای غیرنظامی بوده است.»
این نماینده مجلس تصریح کرد برخی معتقدند چون ایران در این جنگ پیروز بوده، باید حداکثر امتیاز را در مذاکرات بگیرد و تیم دیپلماسی نیز هدف خود را همین میداند؛ یعنی کسب بیشترین امتیاز با کمترین هزینه. اردستانی تلویحا به مخالفان توافق و مذاکره اشاره کرده و می گوید این جریانها معتقد است «دیگران» باید کمتر صحبت کنند اما همین ها، پس از نهایی شدن توافق، باید از آن حمایت کنند.
در همین حال، گزارشها نشان میدهد تنگه هرمز به یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی در مذاکرات تبدیل شده؛ ابزاری که پیش از این هرگز به این شکل مورد استفاده قرار نگرفته بود. با این حال، نگرانی اصلی از جایی آغاز میشود که این ابزار از یک «تاکتیک» به یک «مسأله حیثیتی» تبدیل شود.
حملات به تیم مذاکرهکننده پس از طرح موضوع بازگشایی محدود تنگه هرمز نشان میدهد این روند در حال شکلگیری است.
بخشایش اردستانی در اینباره هشدار داد: «تنگه هرمز نباید به ابزار اصلی چانهزنی تبدیل شود، بلکه باید از موضوعاتی مانند عدم حمله به اهداف منطقهای از جمله آرامکوی عربستان و بحران بهعنوان اهرم استفاده کرد و تنگه را بهعنوان یک سرمایه راهبردی برای آینده حفظ کرد.»
شرط ایران برای واگذاری اورانیوم های غنی شده چیست؟
همین سوال در مورد اورانیوم های غنی شده نیز وجود دارد. اردستانی در پاسخ به این سوال که چرا ایران با ابتکار آمریکا برای خروج اورانیوم های غنیشده مخالف است می گوید: ایران چه به دنبال ساخت بمب اتم بوده باشد یا نبوده باشد، مورد حمله قرار می گرفت؛ بنابراین دلیلی برای واگذاری این ذخایر وجود ندارد. ایران خواستار آزادسازی ۱۲۰ میلیارد دلار از منابع مالی مسدودشده خود در کشورهایی مانند چین، هند، تایوان، آمریکا، ژاپن و قطر به عنوان پیش شرط توافق است.
بخشایش اردستانی تصریح کرده که اساسا اورانیوم ۶۰ درصدی کاربرد مستقیمی برای ایران ندارد و تنها ابزار چانه زنی در مذاکرات است. به گفته وی، افزایش غنیسازی سیاست ایران در واکنش به حساسیتهای طرف مقابل بوده است؛ بهطوری که ابتدا نسبت به غنیسازی ۴ درصدی اعتراض شد، سپس ۲۰ درصد و در ادامه ۶۰ درصد، و هر بار این سطح افزایش یافت تا بهعنوان اهرم فشار مورد استفاده قرار گیرد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره زمان استفاده از این ابزارها تأکید کرد: «ایران تا زمانی که طرف مقابل نرم شود، از این کارتها استفاده خواهد کرد.»
او در پایان خاطرنشان کرد: «مهمترین موضوع برای ایران، حفظ تنگه هرمز بهعنوان یک دارایی راهبردی برای آینده است؛ چرا که این تنگه میتواند در بلندمدت نقش مهمی در کاهش فشارها و حفظ قدرت چانهزنی کشور ایفا کند؛ موضوعی که خود محمدرضاشاه هم بر آن واقف بود و مالکیت علنی تنگه را خواهان بود اما فرصتش را پیدا نکرد.»
